1789 йылдағы кеше һәм гражданин хоҡуҡтары декларацияһын — конституция Советы



Француз халыҡтары вәкилдәре, милли Йыйылышы тора, иғтибарға алынды, тип неведении, хөкүмәттең коррупцияға һәм кеше хоҡуғы булған берҙән-бер йәмәғәт онотҡан йәки бәхетһеҙлектәргә сәбәп презрение, ғариза яҙып биреү тантанаһы булһа, тәбиғи хоҡуғын, ғүмерлеккә изге һәм кеше өсөн, был декларация өсөн, бөтә тән ағзалары социаль мотлаҡ сағылыш таба, уны иҫкә төшөрә, даими уларҙың хоҡуҡтары һәм бурыстары, ғәмәлдәре өсөн закондар сығарыу власы һәм башҡарма власть, һәр ваҡытта булып ала, теләһә ниндәй учреждениела маҡсаттар менән сағыштырыу, сәйәсәт, хөрмәт итеп, шуға күрә граждандар талаптарға, принциптарға нигеҙләнә бынан ябай белгес була һәм, элекке һаҡсылары мөрәжәғәт итә һәм конституцион бар бәхет өсөн. Ярашлы рәүештә, милли һәм һәм киләһе йыйылыштың юғары булған кешеләргә һәм граждандарҙың хоҡуҡтарын яҡлау аҫтында йән эйәһе тип иғлан ителде. Кеше булып ҡала һәм хоҡуҡтарында азат һәм тиң булып тыуа. Социаль айырмалыҡтары нигеҙләнә дөйөм ғына файҙалы булыу мөмкин. Һәр кешенең тәбиғи хоҡуҡтарын һәм сәйәси маҡсат булып тора ассоциацияһы неотчуждаемый һаҡлана. Был хоҡуғы булған азатлығын, милек, ҡаршылыҡ хәүефһеҙлеге һәм юҫыҡта. Шунда илдең суверенитетын төп принциптары. Тәнгә лә, власты бер кеше тормошҡа ашыра алмай, улар сығып ҡулай түгел. Азатлыҡ-мөмкинлек булһа барыһын да эшләй, тип башҡа зыян килтерә: шулай итеп, һәр кешенең тәбиғи хоҡуҡтарын эйә штырь ашырыла алмай, шул уҡ хоҡуҡтан файҙалана йәмғиәтенең башҡа ағзалары тәьмин иткән.

Хоҡуғын яҡлаған закон юҡ, тип, ғәмәл йәмғиәт өсөн зарарлы. Барыһы ла закон тыймай, булдырмау мөмкин түгел, эшләргә мөмкин булыуын бер кем дә мәжбүр була һәм, ул түгел, — тип бойора.

Закон-ул дөйөм ихтыярын белдерҙе

Бөтә гражданлыҡ хоҡуғына эйә була, үҙен уның вәкиле йәки үҙе аша формалашыуында ҡатнашҡан. Улар бөтәһе өсөн дә бер төрлө булырға тейеш булғандыр, уны яҡлай, уны punisse. Шулай уҡ бөтә граждандар тигеҙ хоҡуҡтарға эйә күҙҙәр уның бөтә дәрәжәһенә, эш урындары һәм, һәләтенә һәм уларға ярашлы ниндәй ҙә айырма башҡа, уларҙың был яҡшылыҡтарын һәм һәләте. Бер кемде лә ғәйепләп булмай, йәки ҡулға алынған, осраҡ, законда билдәләнгән, һәм ул формаларына бәйле булһа, мотлаҡ булған. Шул, кем мөрәжәғәт итеү, үткәреү, башҡарырға мәжбүр ирекле йәки бойороғон үтәп, яза булырға тейеш, тип индерелгән йәки һә тигәнсе тейеш, әммә законға ярашлы, граждан саҡырылһа: ул үҫеп ғәйепле. Закон менән билдәләнергә тейеш, тип, ахыры, ҡаты һәм яза кәрәк, һәм бер кем дә яза ала, тип, законға ярашлы, енәйәт һәм элек ҡабул итеүен билдәләй, һәм нигеҙе был законллы ҡулланыу. Ниндәй кешеләр була, тип невиновный, әлегә ул да ғәйепле булып танылған, кәрәк тип һанай ул тутатырға әгәр был ҡәтғи булырға кәрәк түгел ине, күңел, тип, ул кеше закон буйынса яза ҡаты булырға тейеш. Кемдең үҙ ҡарашы өсөн эҙәрлекләүгә дусар ителергә тейеш түгел, хатта дин, шарттар булһа, уларҙы борсоған йәмәғәт тәртибен сағылышы түгел, закондар ҡуйылған. Кеше өсөн иң ҡиммәтле фекер алышыу булып тора һәм ирекле фекер береһе: теләһә ниндәй граждандар һөйләй, яҙа, баҫтырып ирке, азатлығы әгәр был енәйәт өсөн яуап биргән осраҡта, закон ҡуйған. Кеше һәм граждандың хоҡуҡтарын гарантиялай көс талап итә, йәмәғәт: был көсө, тимәк, бөтә ҡуйыу өсөн табыш, файҙа өсөн түгел, ә теге, кем менән ул вверять. Һәм хоҡуҡ тәртибен тәьмин итеү өсөн административ сығымдар, кәрәкле мөһим дарыуҙар өлөшөн дөйөм мәғәнәгә эйә: уның бөтә граждандар араһында булырға тейеш ша, үҙ һәләт. Бөтә хоҡуҡҡа эйә булған граждандар табып, уларҙың үҙенән-үҙе йәки вәкиле, йәмәғәт өлөш кәрәк, ризалығын иркен, эште контролдә тота, уларҙың өлөшөн билдәләү һәм, биҙәлеше, ваҡытында һәм тергеҙеү. Һәр йәмғиәттең, хоҡуғын гарантиялай хали түгел, власы ла айырып билдәләнде, Конституция юҡ. Милеккә ҡағылмаған хоҡуҡтарға һәм изге булып тора, бер кем дә мәхрүм булырға мөмкин, ҡасан дәүләт әгәр кәрәк түгел, юридик яҡтан билдәләнмәгән була, күрәһең, талап, ғәҙеллеккә һәм алдан шарттар һәм ҡаплауыс